Gezondheid

In het kort

• In Drenthe ervaart een groot deel van de bevolking de eigen gezondheid als goed of zeer goed, ondanks dat men gemiddeld minder gezond leeft dan in de rest van Nederland.
• Drenten hebben een lagere levensverwachting, sporten minder frequent en hebben vaker overgewicht dan het Nederlandse gemiddelde.
• Een derde van de volwassenen in de provincie heeft te maken met één of meerdere langdurige aandoeningen. Door de vergrijzing wordt verwacht dat deze groep in de komende jaren zal groeien.

Ondanks daling voelen de meeste Drenten zich gezond

Van de volwassen inwoners ervaart 70% de gezondheid als goed of zeer goed, wat gelijk is aan landelijke cijfers. Het Drents Panel is in 2024 gevraagd naar hoe zij hun gezondheid ervaren. 77% van de volwassen Drenten geeft aan dat zij een (zeer) goede lichamelijke gezondheid ervaren (een rapportcijfer van een 7 of hoger). Dit ligt dus wat hoger dan het gemiddelde van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in 2022.

Gemiddeld beoordeelt men de eigen lichamelijke gezondheid in Drenthe met een 7,3 en de psychische gezondheid met een 8,1. Zowel landelijk als provinciaal is er echter wel een sterke daling in de goed ervaren gezondheid te zien ten opzichte van 2020, toen zowel provinciaal als landelijk nog 79% aangaf de eigen gezondheid als (zeer) goed te ervaren.

Op gemeentelijk niveau valt op dat er verschillen zijn in de ervaren gezondheid tussen gemeenten: de gemeenten Assen, Emmen en Meppel scoren relatief laag, terwijl inwoners van De Wolden en Tynaarlo zich relatief gezond voelen.

Gezondheidsachterstanden voor kwetsbare groepen

Gemiddeld geven Drenten aan best tevreden te zijn met hun lichamelijke gezondheid (rapportcijfer 7,3), maar er zijn duidelijke sociaaleconomische gezondheidsverschillen die de kwetsbaarheid van bepaalde doelgroepen blootleggen. Zo beoordelen Drenten met een hbo-/wo-opleiding en/of met meer financiële armslag hun gezondheid vaker als (zeer) goed dan Drenten met een lager inkomen en/of met een andere opleiding. Dit geldt voor zowel de lichamelijke als psychische gezondheid.

Ook zien we een duidelijke relatie met leeftijd als het gaat om de psychische gezondheid: naarmate men ouder wordt, geeft men vaker een hoger cijfer voor de psychische gezondheid dan wanneer men jonger is. Van de inwoners van 18 tot en met 34 jaar geeft 70% een rapportcijfer van 7 of hoger voor de psychische gezondheid, voor mensen van 75 jaar en ouder is dit 95%. Ook zijn Drenten met een koopwoning positiever over hun gezondheid dan inwoners die in een huurwoning wonen.

Verhoogde kans op fysieke en mentale klachten voor mensen in armoede

Armoede heeft verstrekkende gevolgen voor zowel de fysieke als mentale gezondheid. Financiële onzekerheid veroorzaakt chronische stress, wat leidt tot een verhoogd risico op angst, depressie en burn-out. Mensen in armoede ervaren dagelijks zorgen over het betalen van de vaste lasten, schulden en het vinden van financiële ondersteuning, wat kan resulteren in mentale uitputting. Dit belemmert niet alleen hun welzijn, maar maakt het ook moeilijker om uit de armoede te komen omdat psychische klachten de motivatie en het vermogen om te werken of te solliciteren aantasten.

Naast mentale klachten heeft armoede ook gevolgen voor de fysieke gezondheid. Gezond eten en een actieve levensstijl zijn voor mensen met een laag inkomen vaak minder toegankelijk doordat verse producten duurder zijn en sportfaciliteiten buiten hun budget vallen. Hierdoor nemen het risico op overgewicht, diabetes en hart- en vaatziekten toe. Het is een vicieuze cirkel waarin financiële problemen en gezondheidsproblemen elkaar versterken.

Aantal mensen met langdurige aandoening stijgt met leeftijd

In Drenthe heeft 34% van de inwoners één of meer langdurige ziekten of aandoeningen, dit is ongeveer gelijk aan het landelijk gemiddelde (33%). Ouderen hebben hier, in lijn der verwachting, vaker mee te maken dan jongeren.

Het hebben van één of meer (langdurige) ziekten of aandoeningen heeft een grote invloed op de ervaren gezondheid en tevredenheid met het leven. Als iemand een langdurige aandoening heeft, dan heeft deze persoon langer dan 6 maanden te maken met deze aandoening.

Naast lichamelijke klachten kan iemand ook last hebben van psychische klachten, zoals bijvoorbeeld sombere gevoelens of het ervaren van stress of angst.

Momenteel loopt de ziektelast door langdurige aandoeningen binnen de provincie uiteen. De hoogste percentages ziektelast zijn momenteel in de gemeenten Emmen, Aa en Hunze en Hoogeveen. De laagste percentages zijn te vinden in de gemeenten Coevorden, De Wolden en Noordenveld.

Psychische gezondheidsproblemen vooral onder jongeren

In tegenstelling tot de meeste chronische aandoeningen doen psychische gezondheidsproblemen, zoals angst en depressie, zich vaak tijdens de tienerjaren en jongvolwassenheid voor. De coronapandemie zorgde ervoor dat de psychische klachten bij deze leeftijdsgroepen verder zijn uitvergroot. Zo is de mentale gezondheid van middelbare scholieren de laatste jaren sterk achteruitgegaan.

Uit een uitvraag onder het Jeugdpanel in Drenthe en Groningen in 2024 blijkt dat 33% van de jongeren van 12-18 jaar zelf last heeft (gehad) van mentale problemen. Dit zijn vaker meisjes (43%) dan jongens (24%).

Ook eenzaamheid speelt nog steeds veel onder jongeren. 30% van de Drentse jongeren geeft aan zich ‘soms tot altijd eenzaam’ te hebben gevoeld in de afgelopen 4 weken (30% landelijk). 10% geeft aan zich vaak of altijd eenzaam te voelen in de afgelopen 4 weken. Ook vindt 37% van de jongeren dat er op school onvoldoende aandacht is voor mentale gezondheid.

Toegenomen risico op angst of depressie in Drenthe

In Drenthe heeft 47% van de inwoners in 2022 een matig of hoog risico op angst of depressie, landelijk is dit 53%. Dit is een aanzienlijke toename ten opzichte van 2020, toen dit percentage in Drenthe nog op 34% en landelijk op 45% lag.

Vooral onder jongvolwassenen (18-34 jaar) is het percentage dat een hoog risico loopt op angst of depressie de afgelopen jaren sterk toegenomen. In 2016 ging het om 5% van de jongeren van 18 tot 34 jaar die een hoog risico liepen, in 2022 gaat het om 14%.

Binnen de provincie Drenthe is het percentage volwassenen met een matig of hoog risico op een angst- of depressiestoornis vooral hoog in de gemeenten Assen (43% en 10%), Emmen (42% en 8%) en Meppel (41% en 10%).

Invloed van de (leef)omgeving op de gezondheid

De fysieke en sociale omgeving spelen een belangrijke rol in de gezondheid van individuen en bevolkingsgroepen. Een ongezonde leefomgeving wordt gekenmerkt door luchtvervuiling, lawaai, gebrek aan groen en beperkte voorzieningen. Dit verhoogt het risico op chronische aandoeningen zoals hart- en vaatziekten, luchtwegaandoeningen en mentale gezondheidsproblemen. Mensen met een lagere sociaaleconomische status worden vaker blootgesteld aan deze ongunstige omgevingsfactoren, wat bijdraagt aan gezondheidsongelijkheid. Hun beperkte keuzemogelijkheden in huisvesting zorgen ervoor dat zij vaker wonen in gebieden met een slechte luchtkwaliteit, nabij industrie of drukke verkeersaders.

Daarnaast beïnvloedt de sociale omgeving gedrag en welzijn. Een sterk sociaal netwerk biedt bescherming tegen stress en eenzaamheid, terwijl een gebrek hieraan de kans op psychische klachten vergroot.

Ook de werkomgeving is van belang: fysiek zwaar of stressvol werk zonder sociale steun kan leiden tot gezondheidsproblemen en een kortere levensverwachting.

De omgeving heeft niet alleen een directe invloed op de gezondheid, maar ook een indirecte: door de beschikbaarheid van gezonde voeding, sportfaciliteiten en sociale normen rond gezondheid. Mensen met een hogere sociaaleconomische status wonen vaker in gebieden met betere toegang tot gezonde voeding, recreatieve ruimtes en gezondheidsvoorzieningen, wat gezondheidsverschillen verder vergroot. Dit cumulatieve effect over de levensloop versterkt bestaande ongelijkheden en maakt het moeilijk voor kwetsbare groepen om hun gezondheid en sociaaleconomische positie te verbeteren.

Meer dan de helft van de volwassen inwoners van Drenthe heeft overgewicht

Overgewicht en obesitas kunnen leiden tot verschillende ziekten en aandoeningen, waaronder diabetes, hoge bloeddruk, beroerten, hart- en vaatziekten, kanker en psychische klachten. In Drenthe had in 2022 ruim de helft van de volwassenen (57%) overgewicht. Hiervan heeft 19% obesitas.

Binnen de provincie zien we verschillen in het aandeel inwoners met overgewicht. Zo zien we dat in de gemeente Emmen het grootste aandeel bewoners leeft dat overgewicht heeft. In Tynaarlo woont het kleinste aandeel van volwassenen met overgewicht. Landelijk heeft 50% van de bevolking overgewicht.

Het aantal mensen met overgewicht en obesitas is de afgelopen decennia gestegen. In 2023 had volgens het CBS 16% van de bevolking van 20 jaar of ouder obesitas. Dat is drie keer zoveel als begin jaren 1980, toen 5% obesitas had.

Minder dan de helft van de Drenten voldoet aan beweegrichtlijnen

Volgens de landelijke beweegrichtlijnen moeten volwassenen wekelijks ten minste 150 minuten matig intensief bewegen, zoals wandelen en fietsen, verspreid over diverse dagen. In Drenthe voldeed in 2022 gemiddeld 46% van de volwassenen van 18 jaar en ouder aan die beweegrichtlijn. Landelijk ligt dat iets hoger, namelijk 48%. Ook is het een kleine afname ten opzichte van 2020 toen nog 49% van de volwassenen aan de richtlijn voldeed.

Als we kijken naar de percentages per gemeente zien we dat in 2022 in Meppel de meeste mensen voldoen aan de beweegrichtlijn (51%) en in Hoogeveen het minste aantal mensen (42%).

Naast de landelijke beweegrichtlijnen kan er ook gekeken worden naar het aandeel ‘wekelijkse sporters’. In Drenthe sport 48% van de volwassenen minimaal 1 keer per week, landelijk ligt dit hoger, namelijk 54%.

Aandeel rokers neemt gestaag af, maar let op de jeugd

Tabak, alcohol en drugs kunnen een nadelig effect hebben op de gezondheid van mensen. Vooral roken is een belangrijke risicofactor. Het percentage Drenten dat rookt is met 16% net iets lager dan het gemiddelde van Nederland (17%). Het aandeel mensen dat rookt neemt de laatste jaren ook af, in 2012 rookte nog 24% van de Drenten. De verwachting is dat roken tot 2050 nog gestaag blijft afnemen in alle leeftijdsgroepen.

De meeste rokers zijn te vinden onder de jongere leeftijdsgroepen. Dit is ook een groep waarin relatief veel mensen beginnen met vapen (elektronische sigaretten). Mogelijk blijft een deel van de jongeren die nu vapen, dit ook op de lange termijn doen.

Alcoholgebruik in Drenthe rond landelijk gemiddelde

In 2022 was 7% van de volwassenen van 18 jaar of ouder in Drenthe een overmatige drinker. Dit betekent dat zij meer dan 14 glazen per week (vrouwen) of 21 glazen per week (mannen) drinken. Dit is gelijk aan het landelijk gemiddelde. Er is geen groot verschil tussen de groep 18-65 jarigen (7%) en 65-plussers (6%). In 2022 voldeed 42% van de inwoners van Drenthe aan de alcoholrichtlijn, dit is in lijn met het Nederlands gemiddelde (43%). Iemand voldoet aan de alcoholrichtlijn wanneer diegene geen of maximaal één glas alcohol per dag drinkt. Binnen Drenthe zijn er drie gemeenten die het relatief goed doen als het gaat om alcoholgebruik, namelijk Assen, Borger-Odoorn en Tynaarlo. In deze gemeenten zijn er relatief veel mensen die aan de alcoholrichtlijn voldoen. Bij de rest van de Drentse gemeenten ligt het percentage lager dan het Drents gemiddelde.

Levensverwachting in Drenthe lager dan het landelijk gemiddelde

We worden gemiddeld steeds ouder. De gemiddelde levensverwachting betreft het aantal jaren dat iemand vanaf de geboorte naar verwachting zal leven.

De levensverwachting in Drenthe in 2022 is bij geboorte 79,5 jaar voor mannen en 82,8 jaar voor vrouwen. Dit ligt lager dan het Nederlands gemiddelde, dat voor mannen is gestegen naar 80,3 jaar en voor vrouwen naar 83,3 jaar. Het verschil in levensverwachting tussen mannen en vrouwen is vooral een gevolg van de kleinere sterftekansen voor vrouwen van 65 jaar en ouder.

In de grotere steden en in het noorden van Nederland is de levensverwachting over het algemeen lager. Binnen Drenthe zijn er verschillen te zien in de levensverwachting bij geboorte. In Noordenveld is de levensverwachting bij geboorte met 83,3 het hoogste in Drenthe. In Emmen is de levensverwachting het laagste, namelijk 80,0 jaar.

Meer informatie en inzichten

Meer weten over gezondheid in de provincie Drenthe? Bekijk of download de Monitor Brede Welvaart Drenthe 2024 (PDF) voor meer informatie en inzichten, zoals bijvoorbeeld de uitdagingen met betrekking tot het versterken van de brede welvaart in Drenthe.

Verantwoording indicatoren

Het thema Gezondheid wordt in de regionale Monitor Brede Welvaart (rMBW) van het CBS gepresenteerd met de volgende indicatoren: ervaren gezondheid; het aantal personen met één of meer langdurige ziekten of aandoeningen; het aantal mensen met overgewicht; en de levensverwachting van vrouwen en mannen.

In de Monitor Brede Welvaart Drenthe vullen we deze indicatoren aan met regionale inzichten uit het Drents Panel. In het bijzonder gaan we nader in op gezondheidsverschillen van kwetsbare groepen. Ook bieden we inzicht in het gebruik van genotsmiddelen (roken en alcohol) gebaseerd op cijfers van de GGD.