Dashboard ‘Drenthe, Samen Gezond in Beweging’

Gezondheid in Drenthe

In Drenthe staat gezondheid en vitaliteit hoog op de agenda van bestuurders en beleidsmakers. De laatste jaren zetten alle Drentse gemeenten samen met de Provincie Drenthe en Zilveren Kruis stevig in op thema’s als sporten en bewegen, gezonde voeding en verantwoord middelengebruik. Dat is niet voor niks: in Drenthe kampen inwoners namelijk met meer gezondheidsrisico’s en -problemen dan in de rest van Nederland.

Meerjarenbeleidsprogramma

Sinds 2021 worden de activiteiten die gericht zijn op de gezondheid van Drenten uitgevoerd onder de kapstok van een beleidsprogramma. Dit programma draagt de titel ‘Drenthe, Samen Gezond in Beweging’ en loopt tot en met 2024. Bij de start van het programma hebben provincie, gemeenten en Zilveren Kruis zich het volgende voorgenomen:

“We willen de ervaren gezondheid van Drenten verhogen in een omgeving die uitnodigt tot een gezonde leefstijl. Hierin draait het om meedoen aan de maatschappij, mentale & lichamelijke gezondheid, dagelijks functioneren, zingeving in het leven en de kwaliteit van leven”

In het kader van dit beleidsprogramma zijn verschillende ambities en doelen gesteld, waarbij Trendbureau Drenthe is gevraagd om te helpen bij de monitoring en evaluatie hiervan. Het dashboard is daar onderdeel van.

Monitoring

Binnen de monitoring van ‘Drenthe, Samen Gezond in Beweging’ kijken we naar verschillende aspecten van gezondheid in de provincie Drenthe. Daarbij wordt gebruik gemaakt van het begrip ‘positieve gezondheid’, waarbij het om meer gaat dan louter medische feiten, maar juist vooral om zaken als veerkracht, het sociale netwerk, welbevinden of dagelijks functioneren. Dat is al enigszins terug te zien in het dashboard, bv. door gebruik te maken van ervaren gezondheid, maar krijgt in de toekomst verdere uitwerking.

Daarnaast wordt in het dashboard (net als binnen de monitoring) een bijzondere focus gelegd op drie speerpunten van het beleidsprogramma, namelijk: gezond gewicht, verantwoord middelengebruik en een leven lang bewegen. In het najaar wordt het speerpunt ‘mentale gezondheid’ toegevoegd.

Sowieso wordt het dashboard regelmatig geactualiseerd, bijvoorbeeld als er nieuwe cijfers bekend zijn, of er meer duiding gegeven kan worden (zie ook het kader ‘cijferwijzer’ hieronder).

Voor meer informatie over het dashboard of de monitoring van ‘Drenthe, Samen Gezond in Beweging’: volg het nieuws en de ontwikkelingen via de website van Trendbureau Drenthe, of neem contact op met een van onze medewerkers.

Cijferwijzer

Met het dashboard maakt Trendbureau Drenthe een begin met de monitoring op gezondheid en welzijn in Drenthe. Dat betekent dat het dashboard in de toekomst niet alleen verrijkt gaat worden met nieuwe onderwerpen en jaartallen, maar dat er ook steeds meer duiding plaatsvindt. Doorontwikkeling vindt plaats in samenwerking met GGD Drenthe, Proscoop, de Drentse gemeenten en de provincie.

Hierbij is het alvast de moeite waard om te vermelden dat de cijfers in het dashboard (vooralsnog) ongewogen zijn. Dat betekent dat verschillen in gezondheid en leefstijl – bijvoorbeeld tussen gemeenten – voor een (groot) deel veroorzaakt worden door verschillen in o.a. leeftijd en opleidingsniveau. Zo wonen er in Borger-Odoorn relatief meer ouderen dan in de gemeente Assen, wat ook terug te zien is in cijfers rondom ervaren gezondheid en sportgedrag.

De cijfers omtrent ervaren gezondheid, gewicht, roken en sporten zijn gebaseerd op de gezondheidsmonitor van de GGD. Het gaat hierbij om steekproefgemiddelden, waardoor de cijfers op zowel provinciaal als gemeentelijk niveau een indicatie geven van de situatie, maar geen heel precieze weerspiegeling zijn.

Dashboard provincie Drenthe

(Ervaren) gezondheid in Drenthe

Hoe is het in algemene zin gesteld met de gezondheid van Drenten? Om deze vraag te kunnen beantwoorden kijken we naar verschillende gegevens. Hier kijken we naar de ervaren gezondheid en levensverwachting van Drenten. Immers, hoe gezonder je bent, hoe gezonder je je waarschijnlijk ook voelt – en hoe ouder je wordt.

Drenthe en Nederland

Inwoners van Drenthe zijn over het algemeen tevreden met de eigen gezondheid: in 2020 ervaarde 79% van de Drenten hun gezondheid als ‘goed’, of zelfs ‘zeer goed’, tegenover 78,4% in Nederland. Er lijkt een stijgende trend te zijn binnen Drenthe en Nederland vanaf 2012, toen ongeveer 76% van zowel Drenthe als heel Nederland aangaf in (zeer) goede ervaren gezondheid te verkeren.

Verschillen tussen leeftijdsgroepen

Op het gebied van ervaren gezondheid is er een duidelijke relatie met de leeftijd. Oftewel, naarmate men ouder wordt, wordt de ervaren gezondheid lager. Van de Drentse inwoners tussen 18 en 65 jaar ervaarde in 2020 82,8% hun gezondheid als (zeer) goed, en bij 65-plussers ging het om 69,5%. Wel zien we dat het aandeel 65-plussers dat de eigen gezondheid als goed tot zeer goed ervaart gestaag lijkt toe te nemen sinds 2012, toen het aandeel nog rond 62,7% lag.

Gemeentelijke verschillen

In 2020 was de ervaren gezondheid het hoogst in de gemeenten De Wolden (82,1%), Tynaarlo (81,6%) en Westerveld (80,5%). Ook onder 65-plussers lijken deze drie gemeenten het best te presteren.

De gemeenten Emmen (76,7%), Hoogeveen (78,3%) en Borger-Odoorn (78,5%) stonden in 2020 onderaan de lijst wat betreft het aandeel inwoners met (zeer) goed ervaren gezondheid. Bij Borger-Odoorn speelt hierbij mee dat er relatief meer ouderen wonen in deze gemeente. Als we namelijk onderscheid maken tussen 18-65-jarigen en 65-plussers dan verschuift Borger-Odoorn in beide leeftijdsgroepen een plaatsje omhoog ten koste van Assen.

Wat ook erg opvalt als we kijken naar deze twee leeftijdsgroepen is dat de ervaren gezondheid onder 65-plussers in alle Drentse gemeenten hoger was dan het Nederlandse gemiddelde (2020).

Levensverwachting

In Nederland worden we gemiddeld steeds ouder. Tussen 2017 en 2020 was de levensverwachting bij de geboorte in Nederland 81,7 jaar – een stijging van meer dan 10 jaar ten opzichte van 1950. Gemiddeld genomen worden vrouwen meer dan 3 jaar ouder dan mannen (83,3 jaar tegenover 80 jaar).

Met 81,4 jaar was de gemiddelde levensverwachting in Drenthe iets lager dan in heel Nederland. Opvallend is dat het lagere provinciale gemiddelde geheel wordt bepaald door Drentse mannen: met 79,6 jaar leven zij ongeveer een half jaar korter dan de gemiddelde Nederlandse man. De levensverwachting van Drentse vrouwen is daarentegen wel gelijk aan het Nederlandse gemiddelde van vrouwen.

Wat ook opvalt is dat er relatief grote verschillen bestaan tussen de Drentse gemeenten. In Noordenveld is de levensverwachting met 83,7 jaar het hoogst – een verschil van 2 jaar met het Nederlandse gemiddelde, en een verschil van circa 3 jaar met gemeenten als Emmen, Assen en Meppel.

Levensverwachting vanaf 65 jaar

In Drenthe is de levensverwachting bij 65 jaar gelijk aan het gemiddelde van heel Nederland – zowel het Drentse als Nederlandse gemiddelde is dan 19,9 jaar. In de gemeenten Noordenveld (21,3 jaar) en de gemeente Westerveld (20,7 jaar) is dit het hoogst. In de gemeenten Meppel en Emmen is dit het laagst (19,4 jaar).

Levensverwachting in goed ervaren gezondheid

Als we meer specifiek kijken naar de levensverwachting in goed ervaren gezondheid, dan doet Drenthe het juist iets beter dan Nederland (67,6 tegenover 66,9 jaar). De waarde tussen de gemeenten varieert tussen 63 en 69,4 jaar. Ter vergelijking, de levensverwachting in goed ervaren gezondheid van Drenten is 0,7 jaar lager dan die van Friezen, maar 2,2 jaar hoger dan die van Groningers.

Qua levensverwachting in goede gezondheid zijn opnieuw grote verschillen te zien tussen Drentse gemeenten. Met 72,1 en 71 jaar scoren de gemeenten Noordenveld en Aa en Hunze het hoogst. Met 64,7 en 65,7 jaar scoren de gemeenten Hoogeveen en Coevorden het laagst. Daarmee lopen de gemeentelijke verschillen in Drenthe dus op tot bijna 7,5 jaar!

Levensverwachting zonder lichamelijke beperkingen

Als we kijken naar de gemiddelde levensverwachting zonder lichamelijke beperkingen dan worden de provinciale en gemeentelijke verschillen weer wat kleiner. In Nederland is dit 71,4 jaar tegenover 71,6 jaar in Drenthe. In Friesland gaat het om een hoogte van 72,8 jaar en in de provincie Groningen om 71,4 jaar.

In Drenthe hebben de gemeenten Tynaarlo en De Wolden de hoogste gemiddelde levensverwachting zonder lichamelijke beperkingen (met respectievelijk 74,9 en 74,1 jaar). De gemeenten Hoogeveen en Emmen scoren het laagst (respectievelijk 69,6 en 70 jaar).

Gezond Gewicht

Overgewicht (en dan vooral obesitas) is na roken de belangrijkste oorzaak van ziekten in Nederland. Daarnaast kan overgewicht de kwetsbaarheid voor bepaalde ziekten vergroten, of het beloop verergeren. Om deze reden richt men zich in Drenthe bij leefstijlproblematiek in het bijzonder op gewicht. Er is gekozen voor een integrale aanpak (van voorlichting tot regelgeving), waarbij aansluiting wordt gezocht met landelijke initiatieven als de JOGG-aanpak.

In Drenthe had 43,6% van de inwoners in 2020 een relatief gezond gewicht (een BMI tussen de 20 en 25). Het aandeel inwoners met ernstig overgewicht (een BMI van 30 of hoger) lag in dat jaar op 17,1%. Dat ligt hoger dan het landelijk gemiddelde van 15,6%. In Drenthe en Nederland lijkt het aantal mensen met ernstig overgewicht te stijgen sinds 2012, waar het aantal mensen met matig overgewicht vrij stabiel lijkt.

Gemeentelijke verschillen

Met name in Zuidoost Drenthe lijkt ernstig overgewicht vaker voor te komen: qua aandeel inwoners met (ernstig) overgewicht vormen Emmen, Borger-Odoorn en Coevorden de top 3. In de gemeenten Tynaarlo, Noordenveld en De Wolden ligt dit aandeel het laagst.

Als het gaat om matig overgewicht lijken er relatief minder verschillen te bestaan tussen gemeenten, waarbij het aandeel varieert tussen ongeveer 36% in Tynaarlo en 39% in Borger-Odoorn.

Verantwoord middelengebruik

In het kader van verantwoord middelengebruik richten we ons in dit deel op het rookgedrag in Drenthe. In de onderstaande figuur kan namelijk ook gekozen worden voor de indicator overmatig drinken. Landelijk is in 2019 in het Nationaal Preventie Akkoord afgesproken om toe te werken naar een rookvrije generatie in 2040. In Drenthe wordt hier ook vanuit het programma Drenthe Samen Gezond in Beweging actief naartoe gewerkt.

Roken

Landelijk is in 2019 in het Nationaal Preventie Akkoord afgesproken om toe te werken naar een rookvrije generatie in 2040. In Drenthe wordt hier ook vanuit het programma Drenthe Samen Gezond in Beweging actief naartoe gewerkt.

In 2020 rookte 17,8% van de inwoners van Drenthe, zeer vergelijkbaar met het Nederlandse gemiddelde (17,9%). Zowel in Drenthe als Nederland is het aantal rokers gestaag afgenomen sinds 2012, toen het aandeel nog iets boven de 21% lag in de provincie en het land.

Qua rookgedrag zijn er grote verschillen tussen inwoners onder de 65 jaar en 65-plussers. In 2020 rookte in Drenthe 21,3% van de 18- tot 65-jarigen, tegenover 9% van de 65-plussers. In Nederland rookten er iets meer 65-plussers in dat jaar en iets minder 18- tot 65-jarigen.

Gemeentelijke verschillen

Binnen de Drentse gemeenten is grofweg een tweedeling te maken op basis van rookgedrag. Concreet rookte in 5 van de 12 gemeenten ongeveer minder dan 15,4% van de inwoners (Tynaarlo, Aa en Hunze, Noordenveld, Westerveld, De Wolden), en in 5 van de 12 gemeenten juist 18% of hoger (Emmen, Hoogeveen, Meppel, Assen en Coevorden). Alleen in Midden-Drenthe en Borger-Odoorn lag het percentage tussen de 15,4 en 18%.

Een leven lang bewegen

Wie regelmatig sport en beweegt heeft een lagere kans om ziek te worden, ook omdat het een gezond gewicht kan bevorderen. Daarnaast kan het heilzaam zijn voor mentaal welbevinden. Om deze reden staat dit onderwerp al jaren hoog op de politieke agenda in Drenthe en Nederland. Niet alleen het beleidsprogramma ‘Drenthe, Samen Gezond in Beweging’ laat dat zien, maar ook programma’s als ‘Drenthe Beweegt’ en de lokale sportakkoorden waarin de thema’s sport en preventie bij elkaar worden gebracht laten dit zien.

Sporten

Het aandeel inwoners dat in Drenthe minimaal een keer per week sport lag in 2020 op 42,8%, aanzienlijk lager dan het landelijk gemiddelde van 48,9%. Opvallend is dat de mate van sporten in alle gemeenten van Drenthe onder het landelijk gemiddelde ligt. Alleen in Tynaarlo, de ‘meest sportieve’ gemeente van Drenthe, is het deel van de mensen dat wekelijks sport (50,6%) hoger dan het Nederlandse gemiddelde.

Zowel in Nederland en Drenthe lijkt het sportgedrag daarmee redelijk stabiel t.o.v. 2016, alhoewel er sprake kan zijn van een kleine daling.

Leeftijdsverschillen

We zien een duidelijk relatie tussen sportgedrag en leeftijd. Naarmate men ouder wordt, neemt het aandeel inwoners dat minimaal een keer per week sport af. Van de Drentse inwoners tussen 18 en 65 jaar sportte gemiddeld 48,5% minimaal eens per week in 2020. Voor 65-plussers was dit gemiddeld genomen 28,8%. Voor beide leeftijdsgroepen ligt het aandeel inwoners van Drenthe onder het landelijk gemiddelde.

Gemeentelijke verschillen

Als we inzoomen op de Drentse gemeenten dan valt op dat het aandeel inwoners dat in 2020 minimaal een keer per week sportte het laagst lag in de regio Zuidoost Drenthe (Coevorden, Borger-Odoorn en Emmen). In de gemeenten Tynaarlo, Assen en Aa en Hunze was dit aandeel het hoogst.

Ook hier is het effect van leeftijd overigens merkbaar: binnen 18- tot 65-jarigen en 65-plussers neemt Noordenveld de plek van Assen in de top 3 in. Binnen 18-65-jarigen komt de gemeente Assen op de vijfde plek en binnen 65-plussers op de vierde. Als we zien dat Assen op de tweede plek komt onder alle 18-plussers, dan kunnen we de conclusie trekken dat de cijfers over sporten vooral laten zien dat Assen een ‘jonge’ gemeente is en niet per se een ‘sportieve’.

Medewerker

Martin Bakker

onderzoeker

Betrokken medewerkers

Martin Bakker

Martin Bakker

onderzoeker

  • Mail
  • LinkedIn
Herbert Rolden

Herbert Rolden

onderzoeker

  • Mail
  • LinkedIn

Meer weten?

Neem contact op met één van de betrokken medewerkers

Onderwerpen Monitoring 'Drenthe Samen Gezond in Beweging'

Gerelateerd nieuws

Regiegroep Onderwijskwaliteit Drenthe

Zomerprogrammering: voor en door jongeren

Sport en bewegen

De waarde van sport en bewegen in Drenthe

Zorg

Gezondheid, welbevinden en bewegen in Drenthe

Drenten zijn over het algemeen (zeer) tevreden met hun gezondheid en het leven. Dit positieve beeld is niet voor iedereen in Drenthe gelijk. Met name jongeren ervaren (veel) stress en zijn minder tevreden met het leven in het algemeen. Een groot deel van de Drenten wil werken aan een betere gezondheid voor zichzelf, vaak rondom, gewicht, stress, vo

Brede Welvaart

Rijk en regio bundelen krachten voor brede welvaart

Op woensdag 9 november wordt het Kennis- en Leerprogramma ‘Brede Welvaart in beleid’ gelanceerd tijdens het congres ‘Samenwerken aan Brede Welvaart’ in ‘s-Hertogenbosch. Dit programma helpt bestuurders en beleidsmakers uit heel Nederland vanuit een breed welvaartsperspectief naar regionale vraagstukken – zoals het woningtekort, mobilite

Onderwijs

Drentse Onderwijsdag op 5 april 2023

De Drentse Onderwijsdag 2023 vindt plaats op woensdagmiddag 5 april (vanaf 15:00 uur). We nodigen je namens de VDG, Provincie Drenthe en de Regiegroep Drentse Onderwijskwaliteit van harte uit. Noteer alvast de datum in je agenda. Meer informatie over het programma volgt.  

Publicaties

Laaggeletterdheid

Aanvraag energietoeslag ingewikkeld? ANBO helpt!

Laaggeletterdheid

Het journaal in makkelijke taal

Laaggeletterdheid

Straatnaamborden lezen dankzij taallessen