Prestaties basisonderwijs

Prestaties basisonderwijs

De Drentse Onderwijsmonitor verzamelt al sinds een aantal jaren informatie over prestaties van kinderen op de basisscholen. Hiervoor leveren bijna alle Drentse basisscholen resultaten van toetsen van het leerlingenvolgsysteem aan. Hiermee krijgen we een mooi inzicht hoe de Drentse kinderen het doen op rekenen en taal. In vergelijking met hun landelijke klasgenootjes zijn de Drentse resultaten heel goed te noemen! We kijken in dit onderdeel naar enkele van deze toetsprestaties. Ook kun je informatie krijgen over de beoordeling van de Drentse scholen door de Inspectie van het Onderwijs: de zogenaamde toezicht arrangementen voor zwakke en zeer zwakke scholen.

Taal en rekenen in het basisonderwijs

Met de Drentse Onderwijsmonitor volgen we al jaren de taal- en rekenprestaties van leerlingen. Vorig jaar zagen we over de jaren 2017-2020 op de vakken begrijpend lezen, spelling, technisch lezen en rekenen/wiskunde in praktisch alle groepen op Drents niveau een achteruitgang.

Hieronder zoomen we specifiek in op de impact van de coronacrisis. We vergelijken de resultaten van de middentoetsen van voor de coronacrisis (februari, M-2020) met die van een jaar later (februari, M-2021), een periode met twee lockdowns en afstandsonderwijs. Zien we verschillen? en zo ja, zijn die dan groter of kleiner op scholen met veel of weinig kwetsbare kinderen?

In dit onderzoek kijken we naar de mate waarin een groep leerlingen met een  bepaalde toetsscore is toe- of afgenomen op groepsniveau (bijv. de scores van groep 4 op M-toets Spelling (2020) versus de scores van groep 4 op M-toets Spelling (2021)). We vergelijken kortom de scores van dezelfde leerjaren over verschillende schooljaren.

We kunnen op basis van de voor ons beschikbare data niets zeggen over de mate waarin individuele leerlingen er qua vaardigheid  op voor- of achteruit zijn gegaan (score leerling X op M-toets Spelling groep 4 (2020) versus score leerling X op M-toets Spelling groep 5 (2021)). Daar hebben onderzoekers van Oxford University wel onderzoek naar gedaan, hiervan delen we kort de uitkomsten.

Oxford University deed onderzoek naar de impact van de eerste lockdown op de onderwijsprestaties van basisschoolleerlingen. Deze lockdown viel precies tussen de afname van de middentoetsen in februari 2020 (M-2020) en die van de eindtoetsen in juni 2020 (E-2020). Uit een vergelijking van de midden- en eindtoetsresultaten voor rekenen, spelling, taal en begrijpend lezen, bleken leerlingen in Nederland gemiddeld een leervertraging van 7-8 weken te hebben opgelopen.

Medio 2021 deed Leeruniek, in samenwerking met onderzoekers van Oxford University, opnieuw onderzoek. Hierbij vergeleken ze prestaties op de M-2020 toets met de M-2021 toets. Dit gaf een indicatie van de leervertraging over de periode waar twee schoolsluitingen in vielen. Vertragingen, zoals gemeten in de zomer van 2020, lijken in het voorjaar van 2021 deels te zijn ingelopen. De onderzoekers wijzen er echter op dat het trekken van harde conclusies lastig is, doordat toetsen als gevolg van de 2e lockdown gemiddeld 6 weken later afgenomen zijn.

De toetsmomenten en tijdlijn van schoolsluitingen zijn in onderstaande figuur weergegeven.

afbeelding

In het kort

  • 91% van de Drentse basisscholen heeft gegevens aangeleverd voor de Drentse onderwijsmonitor.
  • Middentoetsen als gevolg van lockdowns vaak later afgenomen dan gebruikelijk. Toetsen die na de middentoetsperiode zijn afgenomen, zijn niet meegenomen in ons onderzoek.
  • Vergeleken met voor de coronacrisis lijken taal- en rekenscores in Drenthe in veel groepen gemiddeld genomen stabiel gebleven. Vooral groep 8 scoort op aantal onderdelen lager dan in 2020 (begrijpend lezen, rekenen/wiskunde en technisch lezen).
  • Prestaties begrijpend lezen groepen 4 en 6 vergelijkbaar met een jaar eerder. Groepen 8 en 7 scoren lager dan voor coronacrisis.
  • Alleen groep 4 scoort op spelling iets lager dan voor coronacrisis. Prestaties overige groepen lijken stabiel.
  • Prestaties technisch lezen groepen 4 en 6 vergelijkbaar met een jaar eerder. Groepen 8 en 7 scoren lager dan voor coronacrisis.
  • Lagere rekenprestaties in groep 8 dan voor de coronacrisis. Scores in overige groepen stabiel (6 en 7) of iets toegenomen (groep 4).
  • De scores op taal en rekenen verschillen behoorlijk wanneer de gemeentelijke gemiddelden worden vergeleken.
  • Gevolgen van schoolsluitingen voor taal en rekenprestaties meer zichtbaar op scholen met veel kwetsbare leerlingen (behalve in groep 8)
  • Taal- en rekenscores groep 8 ook op scholen met weinig kwetsbare leerlingen afgenomen.

Middentoetsen als gevolg van lockdowns vaak later afgenomen dan gebruikelijk

De afgelopen jaren leverde 93% van de Drentse basisscholen toetsgegevens van het leerlingvolgsysteem aan voor de Drentse Onderwijsmonitor. In 2021 hebben we van 91% van de scholen gegevens ontvangen. Vanwege de coronacrisis en een tweede lockdown met aansluitend de voorjaarsvakantie, zijn de middentoetsen bij sommige leerlingen later afgenomen (na 31 maart). Binnen ons onderzoek worden deze toetsen niet als middentoets meegerekend omdat ze buiten de reguliere afnameperiode vallen. Zouden we deze toetsen wel meerekenen, dan zouden we geen zuiver beeld krijgen. Deze leerlingen hebben namelijk langer les gehad voordat de toets werd afgenomen. Een gevolg daarvan is wel dat het aantal toetsresultaten dit jaar lager uit valt dan voorgaande jaren. Van de scholen/leerlingen waarvan we geen toetsresultaten hebben, weten we niet hoe zij gescoord zouden hebben. Er zijn onderzoekstechnisch geen redenen om te denken dat de beschikbare toetsresultaten afwijkend zijn. Er zijn extra analyses gedaan om te kijken in hoeverre de toetsresultaten en de scholen die deze aangeleverd hebben in 2020 en 2021 vergelijkbaar zijn. Zo zijn de aangeleverde gegevens voor beide jaren vergeleken als het gaat om de verdeling naar schoolweging, schoolgrootte en eerdere toetsprestaties. Op die manier hebben we bijvoorbeeld kunnen nagaan of scholen met een hogere of lagere schoolweging (meer en minder complexe leerlingpopulatie) relatief vaker de toetsing hebben uitgesteld en niet zijn meegenomen in ons onderzoek. Dat blijkt niet het geval. De aanlevering van toetsen naar schoolweging is in 2021 en 2020 gelijk verdeeld. Ook blijken scholen die in 2020 lager scoorden op de toetsen relatief even vaak toetsen te hebben afgenomen (en aangeleverd) als scholen die voorheen hogere toetsscores behaalden. Navraag bij een aantal schoolbesturen maakt duidelijk dat de beslissing om de toetsing wel of niet uit te stellen op schoolbestuurlijk niveau werd genomen of aan de afzonderlijke scholen werd overgelaten.

Overigens kan het zo zijn dat we op bepaalde taal- en reken onderdelen de afgelopen jaren dalende prestaties zagen. In hoeverre een verdere daling van 2020 ten opzichte van 2021 dan toe te rekenen is aan corona of een doorzetting is van de huidige lijn is lastig te beantwoorden. Dat weten we pas over een aantal jaren.

Vergeleken met voor de coronacrisis lijken taal en reken scores in Drenthe in veel groepen gemiddeld genomen stabiel gebleven

In de visualisatie kan via de tabbladen gekozen worden voor de resultaten van de Drentse leerlingen op ‘begrijpend lezen’, ‘spelling’, ‘technisch lezen’ of ‘rekenen en wiskunde’.

In de figuren is telkens te zien welk percentage kinderen binnen elk niveau I tot en met V scoort, waarbij I het hoogste niveau is en V het laagste niveau. De I tot en met V is gebaseerd op de landelijke norm, zoals in het laatste balkje weergegeven:

niveau I:  20% hoogst scorende leerlingen

niveau II: 20% leerlingen met scores boven het landelijk gemiddelde

niveau III: 20% leerlingen met scores rond het landelijk gemiddelde

niveau IV: 20% leerlingen met scores onder het landelijk gemiddelde

niveau V: 20% laagst scorende leerlingen.

Prestaties voor begrijpend lezen in groepen 4 en 6 vergelijkbaar met een jaar eerder. Groepen 8 en 7 scoren lager dan voor coronacrisis. In de periode 2017-2020 zagen we in alle groepen (behalve groep 6) de prestaties op begrijpend lezen afnemen. In groep 7 en 8 lijkt de eerdere daling door te zetten. Waar de leerlingen in groep 8 in 2020 nog conform de landelijke niveaus scoorden, zitten ze daar nu een stuk onder. Zo nam het aandeel IV en V scores (moeite met begrijpend lezen) toe van 41% naar 49% en het aandeel I en II scores (goed in begrijpend lezen) af van 41% naar 32%. Groep 7 is nog iets verder onder de norm gezakt dan dat ze in 2020 al zaten. Het aandeel IV en V scores nam toe van 43% naar 46% en het aandeel I en II scores (goed in begrijpend lezen) af van 38% naar 34%. In de groepen 4 en 6 zijn de prestaties vrijwel gelijk aan die van het voorgaande schooljaar. De scores in groep 6 liggen onder de landelijke norm. Groep 4 scoort als enige groep iets boven de landelijke norm op begrijpend lezen.

Alleen groep 4 scoort op spelling iets lager dan voor coronacrisis. De prestaties van overige groepen lijken stabiel. Voor spelling zagen we voor de jaren 2017-2020 in de groepen 7 en 8  de scores iets afnemen. Behalve in groep 4 zien we dat in de overige groepen de prestaties gemiddeld genomen vrijwel gelijk zijn gebleven of iets zijn toegenomen. De scores op spelling zijn in groep 4 nog iets hoger dan de landelijke norm, maar zijn iets afgenomen ten opzicht van het voorgaande schooljaar. In groep 6 wordt rond de landelijke norm gescoord. In groep 7 is dit jaar voor het eerst sinds 2017 weer een stijging te zien in de scores van de Drentse leerlingen. In al deze jaren zijn de scores van groep 7 rond de landelijke norm gebleven. Groep 8 scoort hoog op spelling. 48% van de Drentse leerlingen zit op niveau I of II tegen landelijk 40%. Vorig jaar was dit ook het geval.

Prestaties op technisch lezen in de groepen 4 en 6 zijn vergelijkbaar met een jaar eerder. Groepen 8 en 7 scoren lager dan voor coronacrisis. In de periode 2017-2020 namen de prestaties op technisch lezen in alle groepen af. In de groepen 4 en 6 zijn de prestaties tussen februari 2020 (M-2020) en februari 2021 (M-2021) stabiel gebleven. Groep 4 scoort wel iets onder het landelijk gemiddelde. 36% behaalt een I of II score en 46% van de leerlingen scoort op de laagste niveaus IV en V. Voor de groepen 7 en 8 zien we een significante daling. In deze groepen nam het aandeel leerlingen dat meer moeite heeft met technisch lezen toe (de IV en V scores: in groep 7 van 34% naar 39% / in groep 8 van 28% naar 32%). Het aandeel leerlingen dat beter is in technisch lezen nam af (de I en II scores:  in groep 7 van 48% naar 41% / in groep 8 van 54% naar 49%).

Lagere rekenprestaties in groep 8 dan voor de coronacrisis. Scores in overige groepen zijn stabiel (6 en 7) of iets toegenomen (groep 4). In de jaren 2017-2020 bleef het rekenen en wiskunde niveau in de groepen 4 en 6 stabiel. Voor de groepen 7 en 8 zagen we een afname. De uitkomsten van groep 4 laten in 2021 weer een kleine stijging zien. De scores van groep  4 liggen ruim boven de landelijke norm. De rekenprestaties in groep 4 zijn hoog: veel I en II scores (53% tegenover 40% in Nederland) en weinig IV en V scores (30% tegenover 40% landelijk). De scores van groep 6 en 7 zijn vrijwel gelijk gebleven ten opzichte van het voorgaande schooljaar. Beide groepen scoren al jaren rond de landelijke norm. Alleen voor groep 8 zien we een significante achteruitgang in toetsprestaties. Van 42% naar 34% I en II scores en van 41% naar 48% IV en V scores. Daarmee scoort groep 8 in 2021 ruim onder de landelijke norm.

De verschillen per gemeente

Onderstaande visualisatie brengt voor alle Drentse gemeenten afzonderlijk de gestandaardiseerde toetsscores in beeld. In het eerste tabblad staan de scores van 2021. Het tweede tabblad laat de ontwikkeling in de tijd zien (zie de infobutton voor de uitleg over standaardscores).

Let op: het aantal toetsresultaten is lager dan voorgaande jaren. Alleen wanneer het aantal aangeleverde toetsresultaten (naar vak, schooljaar en schoolgemeente) 100 of hoger is, vermelden we de standaardscore per gemeente. Uitkomsten van individuele toetsen en mogelijke uitschieters drukken anders te zwaar op het geheel.

Toetsresultaten naar schoolweging

Zijn leerlingen van scholen met een hoge schoolweging meer achteruitgegaan op de kernvakken dan leerlingen van scholen met een lagere schoolweging?

Onderzoeken van Oxford University wezen o.a. uit dat leerlingen uit laagopgeleide gezinnen meer dan 50% extra vertraging opliepen tijdens de eerste lockdown. Corona leidde dus niet alleen tot gemiddelde vertraging voor alle leerlingen, maar raakte ‘kwetsbare’ groepen ook nog eens extra hard. Anders gezegd: door corona bleek kansenongelijkheid toe te nemen. Een tweede onderzoek over een periode van twee lockdowns (februari 2020 – februari 2021) liet nog steeds een grotere vertraging zien bij leerlingen uit laagopgeleide gezinnen en leerlingen op scholen met een hogere schoolweging.

Hoe zit het in Drenthe? We kijken naar het verschil in de standaardscores in 2020 en 2021 voor leerlingen van scholen met een lage en hoge schoolweging.

Gevolgen van schoolsluitingen voor taal en rekenprestaties meer zichtbaar op scholen met veel kwetsbare leerlingen (behalve in groep 8)

Over het algemeen zien we voor scholen met een lage schoolweging een positievere tendens dan voor scholen met een hoge schoolweging. Dat zien we voor begrijpend lezen en rekenen in de groepen 4, 6 en 7 terug. Alleen voor groep 8 zien we een omgekeerd beeld. Zowel scholen met een lage als hoge schoolweging scoren voor de meeste kernvakken in 2021 lager als in 2020. Die daling is echter groter voor scholen met een lage schoolweging.

 Groep 4

We zien voor scholen met een hoge schoolweging voor alle (kern)vakken (begrijpend lezen, rekenen/wiskunde, spelling en technisch lezen) een (kleine) achteruitgang, tegenover een kleine vooruitgang op scholen met een lage schoolweging. Alleen voor spelling laten scholen met een lage schoolweging ook een achteruitgang zien, maar minder groot dan scholen met een hoge schoolweging.

Groep 6

Scholen met een hoge schoolweging laten op alle (kern)vakken een kleine achteruitgang zien, tegenover een kleine vooruitgang op scholen met een lage schoolweging.

Groep 7

Scholen met een hoge schoolweging zijn er voor begrijpend lezen en rekenen iets meer op achteruit gegaan dan scholen met een lage schoolweging. Op spelling scoren scholen met een hoge schoolweging iets hoger dan het voorgaande jaar. Scholen met een lage schoolweging scoren juist iets minder dan het jaar hiervoor.

Taal- en rekenscores groep 8 ook op scholen met weinig kwetsbare leerlingen afgenomen

Groep 8

Scholen met een lage schoolweging lijken er relatief gezien op de vakken begrijpend lezen, rekenen en technisch lezen zelfs meer op achteruitgegaan dan scholen met een hoge schoolweging.

Voor spelling zijn scholen met een lage schoolweging er gemiddeld genomen licht op achteruit gegaan, terwijl scholen met een hoge schoolweging in 2021 hogere scores laten zien dan in 2020.

Jongens en meisjes en taal en rekenen

In 2019 verschenen de nieuwste uitkomsten van een internationaal vergelijkend onderzoek: TIMMS. TIMSS staat voor Trends in International Mathematics and Science Study. Evenals eerdere jaren, bleken jongens beter te presteren op rekenen en meer zelfvertrouwen te hebben in hun rekenvaardigheden dan meisjes.

Er wordt veel onderzoek gedaan naar verschillen tussen jongens en meisjes tijdens hun school- en beroepsloopbaan. Jongens en meisjes presteren op diverse fronten verschillend. Over de oorzaken hiervan lopen meningen uiteen. We bekijken hier of we verschillen kunnen zien in de scores op de toetsen voor taal en rekenen in het basisonderwijs.

In het kort

  • Jongens scoren in gemiddeld over alle groepen hoger op rekenen dan meisjes.
  • Meisjes scoren gemiddeld over alle groepen hoger op begrijpend lezen dan jongens.
  • Bij technisch lezen zijn er over het algemeen geen significante verschillen te zien tussen jongens en meisjes.
  • Bij spelling zien we als we alle groepen samen nemen betere prestaties bij de meisjes dan bij de jongens.

Jongens scoren hoger op rekenen, meisjes op begrijpend lezen

In de onderstaande visualisatie is telkens per vak te zien wat de scores voor jongens en meisjes zijn in de verschillende groepen. Vanwege de coronacrisis, zijn de middentoetsen bij sommige leerlingen later afgenomen en daardoor niet geregistreerd als middentoets. Het aantal toetsresultaten is dit jaar dan ook lager dan in voorgaande jaren. Daarnaast wordt in leerlingvolgsystemen steeds minder vaak geregistreerd of het een jongen of meisje betreft. Vanwege deze lagere aantallen in de verschillende groepen, vergelijken we de gemiddelde standaardscores per vak voor alle groepen samen en is de significantietoets dit jaar alleen uitgevoerd voor het totaal van alle groepen.

Als we kijken naar begrijpend lezen dan scoren meisjes gemiddeld over alle groepen (significant) hoger dan jongens. We zien, evenals het voorgaande jaar, dat jongens beneden de landelijke norm (score 50) zitten. Dit jaar scoren ook de meisjes iets onder de landelijke norm.

Bij rekenen zien we dat jongens het over het algemeen (significant) beter doen dan de meisjes. De meisjes scoren gemiddeld onder de landelijke norm.

Bij spelling is de gemiddelde score over alle groepen samen voor meisjes significant hoger dan voor jongens.

Bij technisch lezen zien we geen significant verschil tussen de scores van de jongens en de meisjes.

Referentieniveaus in groep 8

Voor verschillende momenten in de schoolloopbaan is vastgesteld wat leerlingen moeten kennen en kunnen. De niveaus waarop ze op een bepaald moment moeten voldoen worden fundamentele (F) niveaus genoemd. Daarnaast zijn er streefniveaus (S) voor leerlingen die meer aankunnen.

Met het maken van de eindtoets in groep 8 wordt duidelijk welk niveau een leerling heeft behaald voor taal en rekenen. Het streven is dat alle leerlingen de basisschool verlaten op het fundamentele niveau voor primair onderwijs (1F). Voor lees- en taalvaardigheid worden de volgende niveaus gehanteerd: <1F (dat wil zeggen; het fundamentele niveau 1F niet behaald), 1F en 2F. Voor de rekenvaardigheden worden de volgende niveaus onderscheiden: <1F, 1F, 1S en 2F. Welk niveau voor taal en rekenen hebben Drentse basisschoolleerlingen in vergelijking met leerlingen in heel Nederland? En zien we verschillen per Drentse gemeente waar de school gevestigd is?

In het kort

  • 98% van de Drentse leerlingen behaalt minimaal het vereiste niveau voor leesvaardigheid. Drenthe doet hierin niet onder voor de rest van Nederland.
  • Het aandeel Drentse leerlingen dat minimaal het vereiste niveau op taalvaardigheid bereikt is 97% en daarmee gelijk aan het landelijke aandeel.
  • 93% van de Drentse leerlingen behaalt minimaal het vereiste niveau voor rekenen. Dit is gelijk aan het landelijke percentage.
  • Sinds schooljaar 2015-2016 neemt het aandeel leerlingen dat bij leesvaardigheid en taal boven het vereiste 1F-niveau uitkomt toe.

 

Vrijwel alle Drentse leerlingen behalen aan het eind van de basisschool het vereiste fundamentele niveau voor leesvaardigheid

Onderstaande visualisatie, onder het tabblad ‘leesvaardigheid’, laat zien dat de Drentse leerlingen in 98% van de gevallen minimaal het vereiste 1F-niveau halen. Het vorige schooljaar was dit percentage hetzelfde. Het beeld in Drenthe is vergelijkbaar met het landelijke. Zowel in Drenthe als landelijk behaalt ongeveer 2% het vereiste niveau niet. Een aantal jaren geleden waren er relatief meer kinderen die het fundamentele niveau niet haalden. In 2015-2016 ging het nog om 6% en een jaar later ging het om 4%.

Vereiste fundamentele niveau taalvaardigheid steeds vaker behaald

97% van de Drentse jongeren behaalde in schooljaar 2018-2019 het minimaal vereiste niveau op taalvaardigheid. Vorig jaar was dit aandeel ongeveer hetzelfde. In 2015-2016 behaalde nog 6% het vereiste 1F-niveau niet.

Bij rekenen wordt minder vaak boven het vereiste referentieniveau gescoord dan vorig jaar

Vergeleken met vorig jaar behalen evenveel Drentse leerlingen minimaal het vereiste niveau op rekenen. Net als landelijk scoort 93% op of boven het vereiste niveau. Wel behalen minder leerlingen een hoger (streef)niveau dan vorig jaar.

In 2015-2016 behaalde een fors aandeel van de Drentse leerlingen het fundamentele rekenniveau niet (16% behaalde < 1F-niveau). Het ging hierbij niet om een typisch Drents verschijnsel, ook landelijk was het aandeel beneden niveau 1F hoog (13%). De Inspectie van het Onderwijs rapporteerde in De staat van het onderwijs 2015-2016 dat er een vermindering in de rekenvaardigheden van Nederlandse basisschoolleerlingen te zien was, waarbij Nederland zelfs daalde op de internationale lijst van rekenprestaties. Het jaar daarop zien we echter al een behoorlijke verbetering. Toch behaalt in 2018-2019 nog 6% het vereiste niveau niet.

De gemeenten vergeleken

In de visualisatie hieronder is per gemeente te zien welk deel van de leerlingen het vereiste niveau 1F niet haalt. Er kan gekozen worden voor het schooljaar en het vak waarvan de resultaten te zien zijn.

Voor leesvaardigheid varieert het aandeel leerlingen dat het vereiste niveau niet haalt van 1% tot 3%. Een aantal jaren geleden waren de verschillen tussen gemeenten groter. Meppel, Westerveld, Coevorden en Emmen laten een behoorlijke verbetering zien ten opzichte van eerdere jaren.

Voor taalvaardigheid zijn de verschillen tussen gemeenten iets groter. Coevorden heeft nog de meeste leerlingen die onder 1F-niveau van de basisschool komen.

Voor rekenvaardigheid zijn de verschillen tussen gemeenten nog het grootst. We zien een vooruitgang vergeleken met 2015-2016. In dat jaar haalde in sommige gemeenten meer dan een kwart van de leerlingen het vereiste 1F-niveau niet. De gemeente Westerveld laat een opvallende tendens zien: van gemeente met de meeste leerlingen die onder het vereiste niveau bleven tot gemeente met het kleinste percentage leerlingen dat het niveau 1F niet haalt.

Referentieniveaus naar schoolweging

Bij het maken van de eindtoets in groep 8 krijgt een leerling een schooladvies en wordt ook duidelijk welk niveau voor taal en rekenen is behaald. Het streven is dat alle kinderen aan het eind van de basisschool niveau 1F halen voor taal en rekenen. Hoeveel kinderen in Drenthe dat lukt, of niet, lees je in het onderdeel Referentieniveaus in groep 8.

Wat mag je van een school verwachten als het gaat om het taal- en rekenniveau van leerlingen? Vanaf schooljaar 2020-2021 beoordeelt de Inspectie van het Onderwijs scholen op referentiescores voor taal en rekenen (zie de handreiking referentieniveaus, PDF, 7 pagina’s). De Inspectie houdt bij haar beoordeling rekening met de achtergrond van de leerlingen. Van een school met een minder complexe leerlingenpopulatie wordt een hoger taal- en rekenniveau verwacht dan van een school met een complexe leerlingenpopulatie. Hoe complex de leerlingenpopulatie op een school is, wordt aangegeven met een schoolweging.

In het kort

  • Op 10% van de basisscholen in Drenthe halen te weinig leerlingen het streefniveau (1S/2F) voor taal en rekenen aan het eind van de basisschool. Het gaat om 24 scholen.
  • Op 55% van de Drentse basisscholen halen meer leerlingen het streefniveau (1S/2F) voor taal en rekenen dan gemiddeld in Nederland.
  • Op 2% van de basisscholen in Drenthe halen te weinig leerlingen het fundamentele 1F-niveau voor taal en rekenen. Het gaat om 5 scholen.

 

Schoolscores berekend aan de hand van rekenmethode Inspectie van het Onderwijs

In bovenstaande puntenwolk is voor alle basisscholen in Drenthe weergegeven wat hun schoolweging is (horizontale as) en het percentage leerlingen dat voor taal en rekenen een referentieniveau van minimaal 1F (de blauwe stippen) en minimaal 1S/2F (de rode stippen) haalt. De percentages leerlingen die referentieniveau 1F en 1S/2F halen zijn gemiddelden. De scores voor lees-, taal- en rekenvaardigheid zijn samengevat in één percentage. Dit percentage is berekend als gemiddelde over de schooljaren 2017-2018 en 2018-2019. Hierbij is de rekenmethode van de Inspectie van het Onderwijs gebruikt.

De Inspectie kijkt met ingang van 2020-2021 naar gemiddelde scores over drie jaren. Trendbureau Drenthe analyseerde de gegevens van twee schooljaren (2017-2018 en 2018-2019). Alleen scholen waarvan voor beide schooljaren gegevens bekend waren, zijn meegenomen in de analyse. Over schooljaar 2019-2020 zijn nog geen gegevens beschikbaar.

Er zijn grote verschillen tussen scholen met dezelfde schoolweging (deze scholen zijn vergelijkbaar). Ook zijn er scholen met een hogere schoolweging, die beter presteren dan scholen met een lagere schoolweging.

Van iedere school in Nederland wordt verwacht dat minimaal 85% van de leerlingen het taal- en rekenniveau 1F haalt (de dunne blauwe lijn). Dit is een ondergrens, ook wel signaleringswaarde genoemd, en zeker geen ambitieniveau.

Het percentage leerlingen dat op een hoger niveau zou moeten presteren (minimaal 1S voor rekenen en 2F voor taal- en leesvaardigheid), hangt af van de achtergrond van de leerlingen (de schoolweging). Hoe complexer de leerlingenpopulatie (hoe hoger de schoolweging) hoe lager de verwachting dat leerlingen het hogere 1S/2F-niveau halen. Zo moet op een school met schoolweging 20 ongeveer 67% van de leerlingen niveau 1S/2F halen. Voor een school met weging 39 is de lat minder hoog gelegd; circa 30% moet het hogere niveau bereiken. Deze signaleringswaarden zijn ook hier weer ondergrenzen en geen ambitieniveaus (de dunne rode lijn). Gemiddeld is op de Nederlandse basisscholen het aandeel leerlingen dat minimaal 1F haalt (de dikke blauwe lijn) of minimaal 1S/2F (de dikke rode lijn), hoger dan de gestelde ondergrenzen (signaleringswaarden).

10% van de Drentse scholen blijft onder de Inspectienorm: te weinig leerlingen halen streefniveau 1S/2F voor taal en rekenen

Op 5 scholen in Drenthe (2%) hebben te weinig leerlingen voldoende basisvaardigheden taal en rekenen geleerd (niveau 1F of hoger voor taal en rekenen). Ook weten niet alle scholen voldoende leerlingen op een iets hoger taal- en rekenniveau te brengen. Het gaat dan om 24 scholen (10%).

Als scholen op de referentiescores voor taal en rekenen niet aan de Inspectienorm voldoen, betekent dit niet dat deze scholen een eindoordeel ‘zeer zwak’ of ‘onvoldoende’ krijgen. Daar is meer voor nodig. De Inspectie kijkt bijvoorbeeld ook naar de kwaliteitszorg, schooladviezen, het niveau in het voortgezet onderwijs na drie jaar, de veiligheidsbeleving, hoe leerlingen zich voelen, verandering van schoolgrootte en financiën.

Er zijn wel verschillen per gemeente. Zo halen in Noordenveld alle scholen de gestelde norm voor het streefniveau voor taal en rekenen. In Borger-Odoorn haalt bijna één op de vijf scholen deze norm niet.

Iets meer dan de helft van de scholen weet evenveel of meer leerlingen dan gemiddeld naar het hogere streefniveau voor taal en rekenen te brengen

Iets meer dan de helft van de Drentse scholen (55%) steekt er met kop en schouders boven uit. Zij hebben meer leerlingen dan gemiddeld in Nederland die het hogere streefniveau (1S/2F) halen. Dit zijn de scholen die op of boven de dikke rode lijn te vinden zijn. Ook hier zien we grote verschillen per gemeente. In Midden-Drenthe scoort 89% van de scholen minimaal even hoog als het landelijk gemiddelde. In Noordenveld is dat 87%. De gemeenten Meppel (43%), Assen (44%) en Coevorden (48%) sluiten de rij. Minder dan de helft van de scholen uit deze gemeenten scoort op de landelijke norm of hoger.

Oordeel Inspectie van het Onderwijs

Scholen zijn zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs. De Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de kwaliteit en de manier waarop er met verstrekte overheidsmiddelen wordt omgegaan. Vóór augustus 2017 werden de ‘toezicht arrangementen’ toegedeeld en kreeg een school het predicaat ‘basisarrangement’, ‘zwak’ of ‘zeer zwak’. Na deze datum is er een Vernieuwd Toezicht gekomen. Op basis van het nieuwe toezichtskader geeft de Inspectie het oordeel ‘voldoende’, ‘onvoldoende’ of ‘zeer zwak’. Naast deze oordelen kan de inspectie de waardering ‘goed’ geven.

Met het nieuwe waarderingskader brengt de Inspectie de kwaliteitszorg op bestuursniveau en de onderwijskwaliteit bij een selectie van scholen in kaart. De Inspectie vormt zich een oordeel door jaarlijks prestaties te analyseren op het gebied van kwaliteit en financiën. Hiervoor hoeven bestuur en scholen in principe zelf geen informatie aan te leveren. Daarnaast voert de Inspectie vierjaarlijks onderzoek uit waarbij zij besturen en een deel van de scholen bezoekt en beoordeelt. Alleen scholen die tijdens het vierjaarlijks onderzoek uitgebreid zijn onderzocht krijgen een eindoordeel voor de kwaliteit van het onderwijs. De scholen van het bestuur waarbij alleen enkele standaarden ter verificatie worden onderzocht en scholen die niet worden bezocht (en ook geen risico vormen), krijgen tijdens het vierjaarlijks onderzoek geen nieuw eindoordeel.

In het kort

  • Op peildatum 1 september 2021 zijn er 3 zwakke scholen in Drenthe, in 2020 waren dat er 5.
  • De zwakke scholen liggen in Borger-Odoorn (cbs Rehoboth), Emmen (Kristalla) en Hoogeveen (pcbs De Krullevaar).
  • Er zijn op peildatum 1 september 2021 geen zeer zwakke scholen in Drenthe, in 2020 waren dat er 2.
  • De verschillen met het landelijke beeld zijn klein (minder dan een half procentpunt). In Drenthe heeft 1,1% van de scholen het predicaat ‘zwak’. Landelijk gaat het om 0,8% van de scholen. Landelijk heeft 0,2% van de scholen het oordeel ‘zeer zwak’.

Eind 2021: geen zeer zwakke scholen in Drenthe

In de visualisatie is te zien dat op peildatum 1 september 2021 van 72% van de Drentse basisscholen geen actueel oordeel is. Dat is een gevolg van het Vernieuwd Toezicht waarbij de waarborgfunctie voor kwaliteit van onderwijs steeds meer bij de schoolbesturen komt te liggen. Op de langere termijn zal er alleen voor scholen die zeer zwak of onvoldoende scoren of een voldoende scoren na eerdere jaren van extra toezicht, een eindoordeel te zien zijn.

Het aantal scholen dat geen actueel oordeel heeft, verschilt sterk per gemeente, provincie en landelijk. In Drenthe zijn meer scholen zonder actueel eindoordeel (72%) dan landelijk (62%). Dit zou o.a. verklaard kunnen worden doordat in Drenthe gemiddeld genomen grotere schoolbesturen actief zijn. Het aandeel scholen met een groter schoolbestuur dat wordt bezocht en beoordeeld, is relatief kleiner.

Opvallend is ook dat in Noordenveld geen enkele school een actueel eindoordeel heeft, terwijl in sommige andere gemeenten veel meer scholen door de inspectie zijn bezocht in het kader van het vierjaarlijks onderzoek. Deze verschillen zullen de komende jaren door het vernieuwde toezicht wat minder uiteen gaan lopen.

Het aandeel zwakke scholen (1,1%) in de provincie ligt iets hoger dan landelijk (0,8%). Het gaat in Drenthe om 3 scholen (in Borger-Odoorn, Emmen en Hoogeveen). Er zijn dit jaar geen scholen als ‘zeer zwak’ aangemerkt, landelijk ligt dit percentage op 0,2%. Precies een jaar eerder telde Drenthe 5 zwakke en 2 zeer zwakke scholen.

De lijst met zwakke scholen is dynamisch. Voor een actueel overzicht van zeer zwakke scholen verwijzen we naar de website van de Inspectie van het Onderwijs.

Medewerker

Imke Oosting

Onderzoeker

Betrokken medewerkers

Imke Oosting

Imke Oosting

Onderzoeker

  • Mail
  • LinkedIn
Jessy Snip

Jessy Snip

Onderzoeker

  • Mail
  • LinkedIn

Meer weten?

Neem contact op met één van de betrokken medewerkers

Gerelateerd nieuws

Overig nieuws

Veerkracht, maar ook toegenomen kansenongelijkheid

Onderwijs

Niet alle kinderen krijgen van huis uit de vleugels mee om de wereld in te vliegen

Overig nieuws

Helft Drentse basisscholen barst binnen 10 jaar uit de voegen

Grofweg de helft van de Drentse basisscholen die sinds 2012 zijn gebouwd of verbouwd, is nu alweer uit zijn jasje gegroeid. Dat blijkt uit onderzoek van RTV Drenthe en Trendbureau Drenthe. Van de 45 nieuwbouwscholen die RTV Drenthe sprak, kampen er 22 met ruimtegebrek, doordat er op dit moment meer kinderen op school zitten dan voorzien. Bij de

Brede Welvaart

Racisme opnieuw meest gemelde discriminatie in Noord-Nederland

Racisme is opnieuw de meest gemelde vorm van discriminatie in Noord-Nederland. Dat blijkt uit de Monitor Discriminatie 2021 Noord-Nederland. Opvallend genoeg nam het aantal meldingen op grond van racisme alleen in de provincie Drenthe af. In deze provincie nam het aantal meldingen op grond van handicap, of chronische ziekte toe. De Monitor Discrimi

Brede Welvaart

Trendbureau Drenthe brengt maatschappelijke waarde inwonersinitiatieven in beeld

Ben je benieuwd wat je bewonersinitiatief of vrijwilligersorganisatie toevoegt aan onze maatschappij? En denk je hulp nodig te hebben bij het zichtbaar maken van de maatschappelijke waarde van jouw bewonersinitiatief of vrijwilligersorganisatie? Doe mee aan de pilot maatschappelijke waarde van Trendbureau Drenthe! Steeds meer bewonersinitiatieve

Publicaties

Laaggeletterdheid

Donatie van Rotary Club Hoogeveen-De Wolden voor Taalpunt in De Wolden

Laaggeletterdheid

Gezondheidskloof dreigt door groei digitale zorg

Laaggeletterdheid

Leuke Open Dag Taalhuis bibliotheek