Samenleving

Samenleving

Voor de brede welvaart is het belangrijk dat iedereen kan deelnemen aan de samenleving. Het thema samenleving zegt iets over de mate waarin mensen zich thuis voelen in een gemeenschap. De aanwezigheid van goede sociale contacten met buurtbewoners draagt sterk bij aan de leefbaarheid van een buurt. Naast sociale contacten is het vertrouwen tussen mensen en ten opzichte van maatschappelijke instellingen en de overheid een aspect dat invloed heeft op de brede welvaart.

Sociale contacten in de buurt

Mensen zijn gelukkiger en tevredener als ze vaker contact hebben met familie, vrienden en goede kennissen. Ook het contact met buren maakt verschil. Sociale contacten kunnen mensen ondersteunen in hun geluk, maar ook in hulp en ondersteuning bij gezondheidsproblemen, het versterken van hun weerbaarheid en verrijken van perspectieven, door het delen van ervaringen. Wanneer mensen weinig sociale contacten in hun omgeving hebben, leidt dit vaker tot eenzaamheid (Winsemius et al., 2016 ).

Uit de Regionale Monitor Brede Welvaart blijkt dat het aandeel inwoners van Drenthe dat minimaal één keer per week digitaal of ‘live’ contact heeft (72,1%) niet sterk afwijkt van andere regio’s (landelijk gemiddelde is 72,2%). Tussen 2012 en 2019 is het aandeel mensen dat wekelijks één contactmoment heeft met familie, vrienden of buren in Drenthe gedaald van 76,3% tot 72,1%. In de gemeenten Assen en Coevorden ligt het aantal mensen dat in ieder geval een keer per week contact heeft met familie, vrienden of buren het laagst.

Eenzaamheid

Van alle volwassen Drenten voelt zo’n 40% zich in 2016 matig tot ernstig eenzaam, wat vergelijkbaar is met het aandeel in Friesland en Groningen. Het percentage ernstig eenzame volwassenen is iets hoger dan eerdere jaren. Landelijk is het percentage volwassenen dat zich ernstig eenzaam voelt hoger dan in Drenthe, namelijk 9,9%. Eenzaamheid is van alle leeftijden, maar 65-plussers zijn het vaakst eenzaam, ongeacht geslacht, leeftijd of opleidingsniveau.

Eenzaamheid wordt gedefinieerd als het subjectief ervaren van een onplezierig of ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit van) bepaalde relaties. Eenzaamheid is een van de factoren die bepaalt hoe inwoners de leefbaarheid van een gebied ervaren. Burencontact, maar ook sociale activiteiten als sporten, kunnen eenzaamheid verminderen.

Impact coronapandemie op eenzaamheid en sociale contacten

Het Drents Panel is in 2020 gevraagd naar de tevredenheid met sociale contacten; Drenten waarderen hun sociale contacten gemiddeld met een 7,4. Dit is gelijk aan 2018. Uitgebreid onderzoek naar de gevolgen van de coronapandemie laat daarnaast zien dat 80% van de Drenten aangeeft dat de coronacrisis belangrijke gevolgen heeft voor het sociale leven en de sociale contacten. De negatieve gevolgen overheersen sterk. Toch ziet 22% (ook) positieve kanten. Bij de negatieve veranderingen in het sociale leven staat de afname van het aantal contacten bovenaan. Maar ook gemis aan de nabijheid van mensen speelt een rol. De coronacrisis heeft er daarentegen ook toe geleid dat sommige contacten zijn verbeterd en nieuwe contacten zijn ontstaan.

Verder blijkt dat 14% van de Drenten zich door corona vaker eenzaam voelt. Met name mensen die hun eigen gezond het rapportcijfer 6 of lager geven, zeggen vaker eenzaam te zijn door ‘corona’ (27%). Kijken we naar leeftijdsgroepen, dan blijken vooral jongeren (18 t/m 34 jaar) eenzamer te zijn geworden door ‘corona’. Bij ouderen (65+ en ook 75+) leidt de coronacrisis het minst vaak tot (grotere) eenzaamheid. Kennelijk slagen ouderen er beter in om in coronatijden hun sociale leven op het oude (al dan niet door hen zelf gewenste) peil te houden.

Vertrouwen in instituties en anderen

Vertrouwen in maatschappelijke instellingen en de overheid is een belangrijk voor brede welvaart, het is van essentieel belang voor de sociale samenhang en het functioneren van de samenleving. Vertrouwen in anderen is belangrijk om prettig te leven maar ook vanuit de samenleving gedacht is vertrouwen belangrijk voor de onderlinge samenwerking en hulpbereidheid.

De Regionale monitor Brede Welvaart laat zien dat 63,1% van de Nederlanders vertrouwen heeft in de tweede kamer, politie en rechters (percentage is een gemiddelde van de drie genoemde instituten). In Drenthe ligt dit met 61,1% iets lager. Sinds 2012 is het vertrouwen in instituties toegenomen met enkele procentpunten, van 55,7% in 2012 naar 61,1% in 2019. Enkel in Groningen, Flevoland en Limburg is het vertrouwen in instituties lager. Drenthe ligt daarmee op de 9e plek van alle provincies. In Emmen en Hoogeveen is het vertrouwen in instituties het laagst.

Het vertrouwen in anderen ligt in Drenthe op eenzelfde niveau als het vertrouwen in instituties. In 2019 gaf 60,4% van de inwoners aan dat andere mensen over het algemeen te vertrouwen zijn, landelijk ligt dit een fractie hoger (61,8%). Het vertrouwen in anderen is al jaren stabiel.  In Assen en Emmen is het vertrouwen in anderen het laagst (46% en 50%) en in Tynaarlo en Noordenveld het hoogst. Daar heeft respectievelijk 76% en 71% van de inwoners vertrouwen in anderen. Drenthe staat van alle provincies op plek 7.

Vrijwilligerswerk

Hoeveel mensen actief zijn als vrijwilliger is een belangrijke indicator van de sociale samenhang en voor de brede welvaart. Vrijwilligerswerk zorgt ervoor dat veel mensen de hulp en ondersteuning kunnen krijgen die ze nodig hebben. Daarnaast geeft het doen van vrijwilligerswerk ook veel voldoening en een gevoel van deelnemen aan de samenleving. De verwachting is dat vrijwilligerswerk in de toekomst nog belangrijker wordt door vergrijzing en overheidsbeleid.

De Regionale monitor Brede Welvaart laat zien dat in 2019 iets minder dan de helft van de Drenten vrijwilligerswerk deed (49,2%). Hiermee staat Drenthe in de middenmoot van alle provincies (landelijk 46,7%). Overigens loopt het aandeel van de bevolking dat vrijwilligerswerk doet wel terug. In de gemeenten Assen (45,2%) en Emmen (42,3%) is de vrijwilligersgraad het laagst. Dit is in lijn met landelijk beeld dat er in steden minder vrijwilligerswerk gedaan wordt dan op het platteland.

Drenthe lijkt goede voedingsbodem voor burgerkracht

In Drenthe lijkt een goede voedingsbodem voor burgerkracht te zijn, er ontstaan nieuwe (zorg)initiatieven waarmee bewoners gezamenlijk voormalige overheidstaken organiseren; de betrokkenheid tussen bewoners en het zorgen voor elkaar nemen in deze initiatieven een centrale plaats in. Zo blijkt uit recent onderzoek van Trendbureau Drenthe (2020) dat er een grote variatie in Drentse inwonersinitiatieven is op het gebied van zorg, welzijn en welbevinden. Aan de ene kant van het spectrum staan initiatieven met een breed activiteitenaanbod, algemeen bekendheid in de lokale samenleving en/of een aanzienlijk budget. Aan de andere kant staan initiatieven met bescheiden activiteiten, weinig klandizie en/of weinig kosten. Toch zijn er veel overeenkomsten:

  • 85% van de initiatieven bestaat nog niet zo lang, korter dan 5 jaar;
  • 92% biedt ontmoetings- en ontspanningsactiviteiten en/of informele zorg (inclusief koppeling van vraag en aanbod) voor (oudere) dorpsbewoners;
  • 85% vindt de vrijwillige inzet van mensen uit het dorp een belangrijke succesfactor. Het vinden van vrijwilligers en bestuursleden levert (dan ook) geen knelpunten op;
  • 62% van de initiatieven krijgt subsidie van de gemeente en kan gebruik maken van betaalde krachten;
  • 92% van de initiatieven wil graag haar eigen kennis delen en 85% is geïnteresseerd in de kennis en ervaringen van andere initiatieven.

Indicatoren thema Samenleving – monitor Brede Welvaart Drenthe

Om zicht te krijgen op de sociale samenhang bestaat het thema samenleving in de Regionale Monitor Brede Welvaart (RMBW) van CBS uit vier indicatoren, namelijk: het contact met familie, vrienden of buren, het vertrouwen in instituties, het vertrouwen in mensen onderling en het aandeel inwoners dat vrijwilligerswerk doet. We vullen deze indicatoren aan met regionale inzichten vanuit onderzoeken onder het Drents Panel. In het bijzonder kijken we naar de impact van de coronapandemie voor de eenzaamheid en sociale contacten van Drenten.

Gerelateerd nieuws

Leefbaarheid

Brede Welvaart: waar gaat het over?

Leefbaarheid

Monitor Brede Welvaart Drenthe binnenkort van start

Leefbaarheid

Trendbureau Drenthe brengt maatschappelijke waarde in beeld

Steeds meer maatschappelijke organisaties krijgen te maken met de vraag wat hun maatschappelijke waarde en impact is. Ze moeten laten zien welke impact hun activiteiten of interventies uiteindelijk hebben op inwoners en in de maatschappij. En soms moeten ze dit uitdrukken in geld. Gemeenten en andere financiers vragen daarom. Het draait niet alleen

Leefbaarheid

Meeste jongvolwassenen willen in Noorden blijven wonen

Jongvolwassenen in Drenthe, Groningen en Fryslân willen relatief vaak verhuizen, maar het liefst blijven ze in de regio wonen. Bijna twee derde van de jongvolwassenen (18-34 jaar) geeft aan binnen een straal van 5 kilometer van hun huidige woonplaats te willen blijven. Dit blijkt uit een gezamenlijk onderzoek van Trendbureau Drenthe, Sociaal Planb

Leefbaarheid

Hoe functioneert de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe?

Een betere woon- en leefomgeving in Zuid- en Oost-Drenthe. Dat is het doel van de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe, waarin overheden, bedrijven, inwoners en organisaties de handen ineen slaan om juist dat te bereiken. In dit gebied liggen er regionale uitdagingen op het gebied van wonen, werken en welzijn. Uitdagingen die het best samen opgepakt ku

Publicaties

Leefbaarheid

Terugblik webinar over woontrends in Noord-Nederland

Leefbaarheid

Feitenblad Wonen voor jongvolwassenen in Noord-Nederland

Leefbaarheid

Leefbaarheid in Groningen, Fryslân en Drenthe