Bevolking

Bevolking

Hoe de bevolking zich ontwikkelt heeft veel invloed op de samenleving. Toe- of afname van het aantal inwoners, maar ook of er bijvoorbeeld sprake is van vergrijzing of ontgroening, heeft invloed op vele aspecten in de samenleving, zoals wonen, werken, onderwijs, zorg en voorzieningen. Hoe de bevolking is samengesteld vormt dus een belangrijke context voor de brede welvaart in Drenthe. Goed inzicht in de ontwikkelingen van de bevolking is van cruciaal belang om beleid te maken voor de mensen die in een gebied wonen.

In het kort

  • Het aantal inwoners in de provincie Drenthe is in 2020 opnieuw toegenomen. Op 1 januari 2021 waren er 494.771 Drenten, 0,2% meer dan een jaar eerder. Sinds 2015 zijn er ieder jaar meer Drenten.
  • In de afgelopen 10 jaar is het aantal huishoudens in Drenthe toegenomen met bijna 5%, vooral door de toename van éénpersoonshuishoudens.
  • De samenstelling van de Drentse bevolking is aan het ontgroenen en vergrijzen. In Drenthe daalde het aantal jongeren in de afgelopen 10 jaar met 2,6 procentpunt naar 21%. Het percentage 65-plussers steeg juist van 18% naar 24% in deze periode. Ook het aantal oudere ouderen neemt toe.
  • Het aantal Drenten met een migratieachtergrond toegenomen van 9% in 2010 naar 11% in 2020. Er is een grotere toename van migratie van mensen met een niet-Westerse achtergrond dan van mensen met een Westerse achtergrond.
  • De Drentse bevolking neemt in de komende 30 jaar in omvang af, waar Nederland als geheel nog blijft groeien. Het aandeel 65-plussers neemt toe en het aandeel jongeren wordt kleiner. De stijging van eenpersoonshuishoudens zet door.

Groei sinds 2015

Bevolkingsgroei bestaat uit het natuurlijke saldo (het verschil tussen geboorte en sterfte) en het migratiesaldo (het verschil tussen vestiging en vertrek), zowel met andere Nederlandse gemeenten als met het buitenland.

Na een periode van krimp tussen 2010 en 2014, kent Drenthe sinds 2015 weer een toename van de bevolking. De groei is niet evenredig verdeeld over de provincie. In Emmen is de bevolking licht afgenomen (-0,5%) en in Midden-Drenthe en Coevorden is de bevolking de afgelopen 5 jaar nagenoeg gelijk gebleven (-0,2%). In het noorden van de provincie zien we in de periode 2015-2020 een redelijk sterke groei in de gemeente Tynaarlo (3,6%). Dit wordt vooral veroorzaakt door nieuwbouw in deze gemeente, aan de grens met de stad Groningen. In Zuidwest-Drenthe is Meppel de grootste aanjager met gemiddeld 4,9% groei in de afgelopen vijf jaar, gevolgd door Westerveld (3,8%).

>

Bevolkingsgroei door migratie

Migratie is de belangrijkste verklaring voor de groei van de bevolking. Sinds 2015 zijn er meer mensen gekomen dan vertrokken. Deze trend is voor een belangrijk deel ingegeven door een positief buitenlands migratiesaldo.

Per saldo kwamen 1.925 nieuwe inwoners vanuit andere Nederlandse gemeenten in 2020. De meeste gemeenten in Drenthe kenden in 2020 een positief migratiesaldo, behalve Coevorden. Het positieve migratiesaldo is vooral hoog in Zuidwest-Drenthe en in gemeenten die (deels) op de Hondsrug liggen.

In de periode 2016-2020 was het positieve migratiesaldo vanuit het buitenland 30.246 mensen. Dit is bijna tien keer zoveel als de periode daarvoor; tussen 2011 en 2015 vestigden 3.683 mensen zich in Drenthe. De forse toename valt te verklaren door de vluchtelingencrisis. In 2016 en 2017 kwamen er in totaal ruim 31.000 mensen vanuit het buitenland naar Drenthe. Dit is meer dan het aantal personen dat naar het buitenland vertrok (ongeveer 3.100 emigranten). Het aantal buitenlandse migranten dat naar Nederland komt is in 2019 en 2020 nog altijd hoger dan de periode voor de vluchtelingencrisis.

Een meer recente ontwikkeling is dat Drenthe per saldo ook nieuwe inwoners uit de rest van Nederland ontvangt. Tussen 2010 en 2017 vertrokken er meer mensen naar andere gemeenten dan dat mensen zich vestigden in Drentse gemeenten. In 2016 en 2017 is het vertrek overschot hoog opgelopen, dit houdt verband met de vluchtelingen die zijn verhuisd naar andere delen van het land. In 2018 was dit voor het eerst andersom en dit is in 2019 en 2020 verder gestegen. Over de afgelopen 5 jaar is het saldo van binnenlandse verhuizingen nog negatief, maar de trek van de stad naar het platteland lijkt te zijn ingezet en mogelijk versterkt door de coronapandemie.

Natuurlijke bevolkingsgroei negatief

Daarnaast zien we in Drenthe dat er geen natuurlijke bevolkingsgroei is, deze is sinds 2011 negatief. Er overlijden meer Drenten dan dat er geboren worden. Dit is een natuurlijk gevolg van de ontgroening en vergrijzing. Sinds 2015 overlijden ongeveer 5.000 Drenten per jaar. Terwijl er ongeveer 4.000 kinderen in Drenthe per jaar worden geboren.

Groei aantal huishoudens

Op 1 januari 2021 waren er meer dan 220.000 huishoudens in de provincie Drenthe. Sinds 2011 is het aantal huishoudens in de provincie met 4,8% gegroeid. Over het algemeen stijgt het aantal huishoudens harder dan de totale bevolking. Het aantal huishoudens is de afgelopen 10 jaar in Drenthe wel minder sterk toegenomen dan in Nederland.

Het aantal huishoudens nam het meest toe in Meppel, met bijna 11%. Gevolgd door Assen (8%) en De Wolden (7,7%). In Aa en Hunze is het aantal huishoudens in 2021 nagenoeg gelijk aan 2011 (0,2% groei). Ook de gemeenten Coevorden en Emmen waren zeer stabiel met respectievelijk 1,2% en 1,6% groei in aantal huishoudens.

 

Huishoudens worden kleiner

Het aantal huishoudens is vooral toegenomen door de groei van het aantal eenpersoonshuishoudens. Hiervan zijn er sinds 2011 bijna 10.000 bijgekomen, een groei van ongeveer 16%. Drenthe volgt daarmee de landelijke lijn, maar stijgt sinds 2017 harder dan landelijk waarmee het verschil met het landelijk niveau kleiner wordt. Het aantal eenpersoonshuishoudens is gegroeid van ongeveer een kwart van de huishoudens in 2000 tot een derde in 2021.

Het aantal meerpersoonshuishoudens zonder kinderen daarentegen daalt al geruime tijd. Het aandeel in Drenthe ligt iets hoger, maar beweegt zich naar het Nederlands gemiddelde toe.

 

Vergrijzing en ontgroening zetten door

Net als in de rest van Nederland verandert de bevolkingsopbouw in Drenthe in snel tempo. Er is sprake van ontgroening (afname van het aandeel jongeren) en vergrijzing (toename van het aandeel ouderen). De vergrijzing van de bevolking gaat in een sneller tempo dan de ontgroening.

In 2011 was nog ongeveer 23,5% van de Drenten jonger dan 20 jaar. Op 1 januari 2021 is dit percentage gezakt naar 21%. Het percentage Drenten van 65 jaar en ouder is in diezelfde periode juist sterk gestegen van bijna 18% naar bijna 24%. In 2017 waren er voor het laatst meer jongeren dan ouderen in Drenthe en de verwachting is dat deze situatie niet snel terugkomt. Het aandeel jongeren in de bevolking was tot 2017 ongeveer gelijk aan de situatie voor heel Nederland, sindsdien gaat de ontgroening in Drenthe sneller dan landelijk. Het aandeel ouderen ligt in Drenthe systematisch boven het Nederlands gemiddelde en stijgt ook sneller. In 2021 is het aandeel 65-plussers in Drenthe 4 procentpunt hoger dan landelijk.

Zowel ontgroening als vergrijzing verschillen per Drentse gemeente. De meer stedelijke gemeenten (Assen, Meppel, Emmen en Hoogeveen) zijn het minst ontgroend en vergrijsd. In de meer landelijke gemeenten is er juist sprake van een sterkere ontgroening en vergrijzing. In Westerveld is 18% van de inwoners jonger dan 20 jaar en 29% ouder dan 65 jaar. Tynaarlo wijkt af van dit patroon. Hier is sprake van een relatief sterkere vergrijzing, maar een minder sterke ontgroening. Het aandeel 0 tot 19-jarigen daalt tussen nu en 2050 van 21% naar 20% van de totale bevolking.

Meer ‘oudere ouderen’

Mensen worden gemiddeld steeds ouder. Het aandeel ouderen neemt toe en daarbinnen ook het aandeel ‘oudere’ ouderen. Dit wordt dubbele vergrijzing genoemd: er zijn meer én oudere senioren. Drenthe telt op 1 januari 2021 28.773 80-plussers, dit is 5,8% van de bevolking. In 2011 lag dit aantal op 22.944 (4,7%). Het aandeel oudere ouderen (80-plussers) verdubbelt tussen nu en 2050, naar ongeveer 12%.

Demografische druk neemt toe

Door ontgroening en vergrijzing zijn er steeds minder werkenden ten opzichte van het aantal niet-werkenden. Dit wordt ook wel een stijging van de demografische druk genoemd en berekend aan de hand van het aantal jongeren en ouderen ten opzichte van het aantal inwoners in de leeftijdscategorie 20 t/m 65 jaar. De demografische druk is de optelsom van de groene en de grijze druk.

In de hele provincie ligt de demografische druk in 2020 op 81%. Dat betekent dat er voor iedere 100 mensen van 20 t/m 65 jaar, 81 jongeren en ouderen zijn. Met andere woorden, er zijn 5 werkenden op 4 niet-werkenden. De demografische druk ligt in Drenthe hoger dan in heel Nederland (70%). Ten opzichte van 2010 (71%) is de demografische druk flink toegenomen, dit is vooral te verklaren door het groeiende aantal ouderen.

Meer Drenten met een niet-Westerse migratieachtergrond

De omgang en samenstelling van de bevolking wordt mede bepaald door migratie. Het gaat hierbij om binnenlandse en buitenlandse migratie. In Drenthe had op 1 januari 2020 11% van de bevolking een migratieachtergrond (9% in 2010). Dat betekent dat deze personen zelf, of (één van) hun ouders, in het buitenland geboren is. Dit is veel lager dan het Nederlands gemiddelde van 24%. Het aandeel Drenten met een niet-Westerse migratieachtergrond is gegroeid van 3% in 2010 naar 5% in 2020. De toename in de laatste jaren kan vooral verklaard worden door het grotere aantal vluchtelingen die in de provincie worden opgevangen. In de jaren 2016 en 2017 was er, als gevolg van de vluchtelingencrisis, een sterke stijging te zien van het aantal mensen met een niet-Westerse migratieachtergrond. Dat percentage lijkt nu af te vlakken. Het totaal aantal Drenten met een Westerse migratieachtergrond ligt al jaren iets onder de 6%.

De meeste Drenten met een migratieachtergrond wonen in de meer stedelijke gebieden. In Assen heeft 16% een migratieachtergrond. Hiervan heeft 9% een niet-Westerse achtergrond. In Emmen en Meppel heeft 12% een migratieachtergrond, waarvan ongeveer 6% een niet-westerse achtergrond heeft. In de gemeente De Wolden heeft ongeveer 5% een migratieachtergrond.

Opvallend is de sterke stijging van het aantal mensen met een niet-Westerse achtergrond in de gemeente Noordenveld in 2017 en 2018. Dit kan verklaard worden door de tijdelijke opening van een aanmeldcentrum voor vluchtelingen in Veenhuizen. Hier worden zogeheten na-reizigers van eerder in Nederland opgenomen vluchtelingen opgevangen. Zij worden in eerste instantie door de gemeente Noordenveld opgenomen in het Nederlandse bevolkingsregister, na enkele dagen worden zij dan herenigd met hun familie elders in het land. In de tussenliggende periode zijn deze mensen dus inwoner van de gemeente Noordenveld.

Drenten met een migratieachtergrond grijzer én groener

De bevolking met een migratieachtergrond bevat in Drenthe relatief meer ouderen dan in de rest van Nederland. Wel komt het overeen met de algehele vergrijzing van de bevolking in Drenthe. Ook het aandeel jongeren (0-15 jaar) lag in 2016 en 2017 hoger dan in de rest van Nederland door het aanmeldcentrum in Veenhuizen. In de jaren daarna is het aandeel jongeren weer gedaald.

 

Prognoses laten afname Drentse bevolking zien

Op basis van de prognoses verwachten we een afname van de totale bevolking. De afname zal in de komende 10 jaar vrij langzaam verlopen, waarna de volgende twee decennia een wat sneller verloop laten zien. De totale Nederlandse bevolking wordt nog verwacht te blijven stijgen, al zwakt de groei landelijk ook steeds meer af.

De verandering van de bevolking is onevenredig verdeeld in Drenthe. De Wolden, Meppel, Tynaarlo en Westerveld verwachten een groei in 2050 ten opzichte van 2021. Voor de Wolden en Meppel geldt dat er vrijwel de gehele voorspelde periode een jaar-op-jaar groei wordt verwacht. Tynaarlo en Westerveld groeien nog tot ongeveer 2040, waarna de bevolking begint af te nemen.

Huishoudensdaling na 2030

De huishoudensontwikkeling verloopt anders dan de ontwikkeling van de totale bevolking. De verwachte afname van het aantal huishoudens is veel later en de totale verwachte afname tot 2050 is laag, namelijk 599 huishoudens minder dan het huidige aantal. De verwachting is dat het aantal huishoudens oploopt van 220.000 tot 226.000 in het jaar 2030, waarna het uiteindelijk weer rond het huidige aantal van 220.000 zal liggen in 2050. De verwachte ontwikkeling in Drenthe is anders dan het verwachte landelijke beeld. Landelijk blijft het aantal huishoudens stijgen, al zwakt de mate van groei af. In Drenthe wordt nog een snelle stijging verwacht tot 2030, waarna het vanaf 2035 weer zal afnemen.

Ook het aantal huishoudens niet gelijk verdeeld over de provincie. De helft van de gemeenten laat een daling zien, de andere helft een stijging. De sterkste daling van het aantal huishoudens wordt verwacht in de gemeenten Emmen, Coevorden en Aa en Hunze. In Meppel wordt de sterkste groei verwacht.

In het kader van brede welvaart: Kansen en uitdagingen voor de regio

Drenthe heeft te maken met ontgroening en vergrijzing en een veranderende huishoudenssamenstelling. Deze demografische veranderingen zullen de komende jaren doorzetten en hebben gevolgen voor verschillende facetten binnen de Drentse samenleving, zoals wonen, werken, onderwijs, zorg en voorzieningen.

De Drentse bevolking vergrijst sneller dan landelijk. Dit vraagt om voldoende passende woningen waar ouderen (lang) zelfstandig kunnen blijven wonen. Ook zal de vraag naar professionele zorg en mantelzorg sterk toenemen in een vergrijzende regio. Echter door de ontgroening zal de potentiële beroepsbevolking in Drenthe de komende jaren afnemen. Hierdoor zijn er in de toekomst steeds minder werkenden ten opzichte van het aantal niet-werkenden (demografische druk). Dit roept de vraag op of er voldoende personeel is om de benodigde zorg aan ouderen te kunnen verlenen. De verandering in de bevolkingssamenstelling heeft dus ook zijn weerslag op de economie in de regio. Het kleiner worden van de beroepsbevolking leidt tot meer druk op het voortbestaan van voorzieningen en legt een extra druk op de match tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt.

Door de vergrijzing en door toename van het aantal éénpersoonshuishoudens zal de druk op de woningmarkt nog jaren kunnen aanhouden, zowel onder huur- als koopwoning. De vraag naar het type woningen verandert. Daarnaast zien we sinds het herstel van de woningmarkt (2013) dat er een verhuisbeweging van stad naar platteland op gang is gekomen. Dit wordt versterkt door de huidige woningmarktcrisis (de stad is voor velen onbetaalbaar geworden) en mogelijk verder opgestuwd door de coronapandemie. De vraag is hoe dit zich in de toekomst zal ontwikkelen. De prognoses geven aan dat de bevolkingsomvang verder zal afnemen, maar er is ruimte voor onzekerheid in de voorspellingen. Mogelijk zorgt de coronacrisis en de versnelde ontwikkeling van thuiswerken voor een extra belangstelling voor wonen in Drenthe. Het is nu nog te vroeg om hierover conclusies te trekken.

Door de demografische veranderingen zal er minder behoefte komen aan voorzieningen gericht op kinderen. De meer landelijke gemeenten hebben te maken met een sterkere ontgroening. De afname van het aantal kinderen zorgt ervoor dat er minder leerlingen zijn voor de scholen, waardoor scholen zullen moeten fuseren of sluiten. Dat geldt in eerste instantie voor het basisonderwijs, maar ook het voortgezet onderwijs in Drenthe merkt al dat het aantal leerlingen daalt. Sportverenigingen zullen moeite krijgen om voldoende jeugdleden te werven, en supermarkten om voldoende jonge arbeidskrachten te vinden.

Verantwoording bevolkingsmonitor

Hoe de bevolking zich ontwikkelt heeft veel invloed op de samenleving. Toe- of afname van het aantal inwoners, maar ook of er bijvoorbeeld sprake is van vergrijzing of ontgroening, heeft invloed op vele aspecten in de samenleving, zoals wonen, werken, onderwijs, zorg en voorzieningen. Hoe de bevolking is samengesteld vormt dus een belangrijke context voor de brede welvaart in Drenthe. In de Regionale Monitor Brede Welvaart van CBS is geen aparte dimensie ‘Bevolking’ opgenomen. De demografische ontwikkelingen die in Drenthe gaande zijn en die zich de komende jaren zullen doorzetten, zullen de brede welvaart in de provincie wel beïnvloeden en van context voorzien. Goed inzicht in de ontwikkelingen van de bevolking is van cruciaal belang om beleid te maken voor de mensen die in een gebied wonen.

Behalve de bevolkingsontwikkeling, vergrijzing en ontgroening kijken we naar de huishoudensontwikkeling, migratie en prognoses.

Medewerker

Heike Delfmann

onderzoeker

Betrokken medewerkers

Heike Delfmann

Heike Delfmann

onderzoeker

  • Mail
  • LinkedIn
Marije Kooistra

Marije Kooistra

data-analist/onderzoeker

  • Mail
  • LinkedIn

Meer weten?

Neem contact op met één van de betrokken medewerkers

Gerelateerd nieuws

Brede Welvaart

Pilots maatschappelijke waarde gestart

Brede Welvaart

Racisme opnieuw meest gemelde discriminatie in Noord-Nederland

Brede Welvaart

Trendbureau Drenthe brengt maatschappelijke waarde inwonersinitiatieven in beeld

Ben je benieuwd wat je bewonersinitiatief of vrijwilligersorganisatie toevoegt aan onze maatschappij? En denk je hulp nodig te hebben bij het zichtbaar maken van de maatschappelijke waarde van jouw bewonersinitiatief of vrijwilligersorganisatie? Doe mee aan de pilot maatschappelijke waarde van Trendbureau Drenthe! Steeds meer bewonersinitiatieve

Brede Welvaart

Naar een Nationaal Netwerk Brede Welvaart: eerste stappen gezet in Vlissingen

Trendbureau Drenthe zette eind maart 2022 samen met Sociaal Planbureau Groningen, Fries Sociaal Planbureau, PON-Telos, en HZ Kenniscentrum Zeeuwse Samenleving eerste stappen voor het oprichten van een Nationaal Netwerk Brede Welvaart. Een netwerk van onderzoekers en beleidsmakers dat samen aan de slag gaat om brede welvaart meetbaar te maken en het

Brede Welvaart

Brede welvaart hoog op de agenda bij Drentse gemeenten?

Na de gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart j.l. worden er in gemeenten in Drenthe weer nieuwe coalities en colleges gevormd. Een mooie kans om Brede Welvaart op de agenda te zetten en concrete stappen te zetten naar de uitvoering. De gemeente kan namelijk de komende jaren echt het verschil helpen maken in de kwaliteit van leven én de leefomgevin

Publicaties

Brede Welvaart

Monitor Discriminatie Noord-Nederland 2021

Brede Welvaart

Flitspeiling onder Drentse jongeren over zomeractiviteiten

Brede Welvaart

Discriminatiemonitor Noord-Nederland 2020